Hoe we de werkelijkheid ervaren is duizend keer belangrijker dan hoe we haar beoordelen. Maar die ervaring wordt wel gekleurd door onze houding ten opzichte van die werkelijkheid. Niet de gebeurtenis, niet dat wat is, maar onze houding ten opzichte van dat wat is, bepaalt onze ervaring.  We zien dit bijvoorbeeld in waar mensen zich druk om maken. In wezen is alles even belangrijk als je het wilt maken. Hoe meer je eraan toegewijd bent, des te belangrijker het voor je is. De waarde van een handeling wordt dan ook niet bepaald door het objectieve ‘wat’, maar door het subjectieve ‘hoe’. De waarde wordt niet bepaald door de inhoud, maar door de toewijding, de mate waarin je iets van jezelf weggeeft.

Als je niet meer iets van jezelf kan delen met iemand, ontstaat eenzaamheid. De enige oplossing is liefde. Liefde is de mooiste houding, omdat het een onvoorwaardelijke, open en geduldige houding is, en niet gericht is op het ego. Liefde uit zich nooit via het objectieve, maar altijd via het subjectieve. Het subjectieve is moeilijk te communiceren via een monoloog, omdat er dan weinig interactie is. Daarom is de ervaring bij een dialoog ook heel anders dan bij een monoloog. Liefde kan zich pas uiten in interactie. Daarom werkt een dialoog vaak veel beter dan een preek.[1]

Als niet het objectieve ‘wat’, maar het subjectieve ‘hoe’ van een actie de waarde bepaalt, is de liefde op zichzelf niet het mooiste, beste, waardevolste of volmaaktste.[2] Laat ik het vergelijken met straling van de zon: de straling zelf is niet warm, maar de bron waar het uit voortkomt wel, en ook de ontvanger wordt warm. De bron van liefde omvat het hele subjectieve ‘hoe’ van de uiting van de liefde (het ‘wat’). Liefde is het verlangen het goede te delen, net zoals straling bestaat om warmte te delen.

Liefde is…:

§  Noodzakelijk. Waar bleven de mensen als er geen liefde ontstond ondanks henzelf?

§  De enige reden waarom dood erg is/kan zijn. Dood kan allen erg zijn als het scheiding brengt tussen geliefden. Als er geen liefde is, zijn er geen geliefde en is dood dus niet erg.

§  De enige duurzame waarde in het leven, want liefde offert een stukje ego, iets wat in deze wereld toch genoodzaakt is te verdwijnen.

§  De redding van verveling. Streven naar gelijkheid (ofwel: het verdoezelen van verschillen, terwijl liefde juist oog heeft voor verschillen) is bedenkelijk, omdat het een uiting is van de neiging om te relativeren. Alle relativisme is in wezen cynisch: het hecht nergens meer aan en het gelooft vooral niet in zichzelf. Als alles het zelfde is, doet niets er meer toe. Laten we dus streven naar gelijkwaardigheid in plaats van gelijkheid. Heb respect voor elkaars persoonlijkheid, en bedenk dat in de verscheidenheid, in de nuance onze redding van zelfverstikking en verveling ligt.

§  Onverenigbaar met angst. Om angsten te beheersen, bouwen mensen allerhande burchten. De burchten helpen de angsten te beheersen, maar tegelijkertijd beletten ze dat de angst wordt verdreven. Dan kan er geen liefde groeien.

§  Sterker dan het kwade. Liefde overwint uiteindelijk zelfs het kwade, want ze heeft veel meer geduld.

§  Het vermogen echt te luisteren, en je art te openen voor de ander.

§  Aanvaarden dat je machteloos bent en de situatie van de ander (misschien) niet veranderen kunt, maar dat je die alleen kunt delen. Je kunt alleen maar dat verdriet en die onmacht van de ander inlaten in je eigen hart en het daar als een zware last ervaren. Dat is echt delen.

§  Niet aan omstandigheden gebonden, ze kan altijd bestaan (en daarmee is ze eeuwig). Er zijn van die momenten waarop je zou willen helpen, maar niets kunt doen. Op momenten waarop alles wat je kunt doen nutteloos is, kun je altijd nog liefhebben zonder te verwachtenten dat het iets veranderen zal. Want niet de tijd verandert mensen, niet de kracht van de wil verandert een mens, maar de liefde wel.

De wetenschap spoort aan tot objectief denken en alleen voor waar aan te nemen wat objectief te ‘verklaren’ (lees: beschrijven) is. Bestaat er voor mensen wel iets als ‘objectief denken’?

Objectief wil zeggen: onafhankelijk van ons. Het is dus iets algemeens wat voor iedereen geldt. Maar we kunnen nooit weten of iets onafhankelijk van ons wel bestaat, omdat we niet onafhankelijk van onszelf kunnen zijn. Het enige bewijs voor iets objectiefs is dus iets subjectiefs, namelijk waarneming, denken of ervaring. Bestaan van iets/iemand is geen objectieve waarheid, maar een subjectieve waarheid. En zelfs al was het een objectieve waarheid (onafhankelijk van onszelf en dus onafhankelijk van subjectiviteit), zou iedereen die persoonlijk (subjectief) moeten ervaren, omdat iemand het alleen voor waar aan kan nemen (geloven) als hij het voor zichzelf ervaart.

Natuurwetenschap wil voor alles een ‘verklaring’ (lees: model) vinden. Een natuurlijk gevaar daarvan is dat je blind wordt voor alles wat je (nog) niet kunt verklaren. Het ‘objectief denken’ van de wetenschap, denken met het hoofd, stelt zichzelf als maatstaf. Dat wil zeggen dat ze alleen iets voor waar houdt ‘als IK het kan verklaren/begrijpen/waarnemen’. En dat terwijl iedereen van zichzelf weet dat hij/zij niet volmaakt is. En als je erkent dat je niet volmaakt bent, zou je logischerwijs ook moeten erkennen dat er verschijnselen/dingen zouden kunnen bestaan die je niet kunt verklaren/begrijpen/waarnemen. Afgezien van dat we niet alles weten, kunnen we niet eens spreken van ‘weten’. Alles wat we denken te weten of te ervaren is geheel gebaseerd op ons bewustzijn. Bewustzijn is individueel, persoonlijk en dus subjectief. Als onze ‘objectiviteit’ dus gebaseerd is op iets subjectiefs, dan is het dus eigenlijk gewoon een vorm en een deel van subjectiviteit. Kennis is dus ook subjectief. Dat wil niet per definitie zeggen dat kennis ook relatief is…

Als objectiviteit een deel vorm van subjectiviteit is, bekijkt subjectiviteit de werkelijkheid het in een veel breder opzicht. Hierdoor is een beter overzicht mogelijk. Subjectiviteit omvat dus veel meer en is dus veel belangrijker. Er zijn ook andere argumenten die dit ondersteunen.

Ten eerste is subjectiviteit waar het om gaat in het leven, want wetenschap (objectiviteit) kan zeggen hoe dingen werken, maar niet waarom ze zo werken en ze zal ook helemaal nooit antwoord geven op de vraag waar het uiteindelijk om gaat in het leven, omdat het een onwaarneembaar iets is. Maar kan het, omdat we het alleen subjectief kunnen benaderen, niet in wezen iets objectiefs zijn…? Omdat objectiviteit niet alle vragen kan beantwoorden, blijft subjectiviteit dus van belang. Het is dus onzin om dat weg te redeneren door ‘objectief denken’.

Ten tweede beschrijft iedere systematiek (iets wat wij ‘objectief denken’ noemen) het algemene in vele subjectieve individuen. Elke systematiek is dus een vereenvoudiging en daardoor vertekening van de werkelijkheid en begrijpen is niets anders dan vereenvoudigen totdat het in ons ‘objectief denken’, ons verstand, past. Subjectiviteit benadert de werkelijkheid echter veel beter, omdat het niet het algemene zoekt, maar het algehele, inclusies het persoonlijke, het individuele.

Ook als we naar de benadering van de mens kijken, ontdekken we dat subjectiviteit meer waarde heeft dan objectiviteit. We beschouwen een mens namelijk meestal niet als object, maar als subject (daarom heet deze blog ook 'subject'). Een mens is niet alleen materieel, maar bestaat ook uit een geest, die van een mens een subject maakt. Die geest kan niet worden benaderd door objectiviteit, omdat het een subjectief onderdeel is. De wetenschap probeert de mens echter wel als object te benaderen door ‘objectief te denken’. En dat is waarom een mens een fenomeen is wat we het minst van begrijpen. Als we een mens nu eens als subject, een onderwerp op zichzelf, zien, dan begrijpen we er al een heel stuk meer van.

Subjectiviteit is dus het volledigste en belangrijkste voor een mens. Een theorie kan namelijk alles wel zeggen, maar pas als de ervaring klopt met die theorie, ontstaat iets als een gevoel van waarachtigheid, het idee te kloppen, echt te bestaan, werkelijk te zijn. Hoe we de werkelijkheid ervaren is duizend keer belangrijker dan hoe we haar beoordelen.

De vraag die overblijft: bestaat er objectieve waarheid? Ik denk dat er objectieve waarheid is, maar dat we haar niet goed kunnen benaderen door ‘objectief denken’, omdat dat slechts een deel is van alle subjectiviteit die we in ons hebben. We kunnen haar veel beter benaderen door subjectiviteit. Voor mensen die van mening zijn dat er überhaupt geen objectieve waarheid is: misschien is er wel een objectieve waarheid, maar hebben we (nog) geen absoluut referentiesysteem (gevonden).

Mensen zijn over het algemeen zeer verbaasd als een illusionist een konijn uit een hoed tovert, maar als er een heel universum uitkomt, dan is dat ineens doodgewoon.

Een veel gehoorde opmerking, die wordt aangemoedigd door de wetenschap, is dat alles uiteindelijk te verklaren is, en dus is het bestaan van een heel universum ook te verklaren, en dus gewoon. Hier worden twee fouten gemaakt. Ten eerste: de wetenschap verklaart niet, maar beschrijft. Ten tweede: Er worden steeds meer ontwikkelingen van en in het heelal beschreven met mathematische modellen en die modellen beschrijven de werkelijkheid, zoals wij die ervaren, steeds nauwkeuriger. Zo komen we steeds meer te weten over die ontwikkelingen, maar we zullen nooit weten wat het heelal in feite is. De gebruikelijke benadering van de wetenschap om een wiskundig model op te stellen voor het heelal kan geen antwoord geven op de vraag waarom er een heelal zou zijn dat door het model wordt beschreven.

Het bestaan van iets in plaats van niets kunnen we, in tegenstelling tot andere processen, niet beschrijven. We hebben daar geen model voor, omdat we geen referentiepunt hebben. Zo'n referentiepunt zou buiten bestaan en buiten niet-bestaan moeten zijn, en daar kunnen wij niet bij komen, omdat wij slechts bestaan en niet niet-bestaan.

Er is een heelal. Met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid bevindt dat feit zich op het randje van het onmogelijke. Het zou veel voorstelbaarder zijn geweest als er toevallig niets zou zijn geweest. Dan zou niemand zich, onder welke omstandigheden dan ook, hoeven af te vragen waarom er niets bestond. En dat is het grote verschil met het wel-bestaan van iets: dan wordt er ineens ook gevraagd waarom er iets bestaat. Vanuit de logica zijn alle wereldordeningen dus even onlogisch,w ant het bestaan van die wereld (die een premisse van al die ordeningen vormt) is onlogisch.

Hoe weten we eigenlijk dat er iets bestaat? Het antwoord lijkt makkelijk, maar in wezen is het alleen de vraag die makkelijk is. Als we geen bewijs hadden dat er een heelal bestond, zou er dan iemand zijn die zou geloven dat er een wereld zou bestaan? En eigenlijk hebben wij slechts één subjectief 'bewijs' (voor zover je iets subjectiefs een bewijs kan noemen) voor het bestaan van de wereld: onze eigen ervaring. Het enige bewijs dat we hebben zijn onze eigen zintuigen, en sinds wanneer weten wij zeker dat die ons niet bedriegen? We denken juist het tegenovergestelde te weten: zintuigen kunnen ons bedriegen. Het enige 'bewijs' voor het bestaan van de wereld zijn wij dus zelf. Je kunt een ander niet van het bestaan van de wereld overtuigen, als hij/zij dat zelf niet ook zo ervaart. Bestaan is dus geen objectieve waarheid, maar een subjectieve waarheid. En zelfs al was het een objectieve waarheid, zou iedereen die persoonlijk (subjectief) moeten ervaren, omdat iemand het alleen voor waar kan houden als hij het voor zichzelf zo ervaart. Met andere woorden: je kunt niet weten dat er iets bestaat, je kunt er slechts in geloven.

Het was dus mogelijk geweest dat er niets was. Dat kunnen we niet begrijpen, omdat wij zelf wel-zijn en geen ervaring hebben met niet-zijn. Maar waarom moet al het mogelijke exact overeen komen met het voor ons bevattelijke? Dit is slechts een opvatting die ervoor zorgt dat sommige mogelijkheden per definitie uitgesloten worden en is daarmee geen wetenschappelijke opvatting. Het is dus erg wetenschappelijk om te erkennen dat er verschijnselen zijn die we niet kunnen bevatten, niet kunnen 'verklaren'. Het eerste beste voorbeeld daarvan is het bestaan van iets. We kunnen de grond van bestaan nog niet eens bevatten...